Gitara basowa – 3 rzeczy, które początkujący basista musi o niej wiedzieć 4.83/5 (6)
4.83/56

1. Co to jest gitara basowa?

Gitara basowa została wynaleziona przez Leo Fendera. Pierwszym wyprodukowanym przez niego modelem był Precision Bass i powstał w 1951 roku. Jest to obecnie jeden z najmłodszych instrumentów na świecie. Pierwsze basy miały 4 struny, które dotąd są najczęściej spotykaną konfiguracją, chociaż wśród basistów bardzo popularne są również pięcio- i sześciostrunowe basówki. Gitary basowe sprawdziły się tak dobrze, że wiele czołowych firm, które przeważnie do tamtej pory robiły wyłącznie gitary i wzmacniacze, rozszerzyło swoją ofertę o basy i wzmacniacze do nich. Obecnie gitary basowe możemy spotkać w niemalże każdym gatunku muzyki rozrywkowej.

Gitara basowa bazuje na kontrabasie i gitarze elektrycznej. Posiada ona taki sam strój jak w przypadku kontrabasu E1, A1, D, G oraz przyjmuje się, że ma taką samą skalę (czyli zakres dźwięków, jaki można wydobyć z tych instrumentów) — od E1 do g1. W przypadku pięciostrunowego basu kolejne struny to H2, E1, A1, D, G (dodana jest jeszcze niższa struna H), natomiast w sześciostrunowym mamy H2, E1, A1, D, G, c (tutaj dodana jest cieńsza struna c). Instrument ten również ma wiele wspólnego z gitarą elektryczną; wyglądają bardzo podobnie; odróżnia je grubość i ilość strun, długość gryfu i wielkość korpusu. Dźwięki, jakimi jest strojona gitara to E, A, d, g, h, e1, więc pierwsze 4 struny odpowiadają 4 strunom w basie, z tym że bas jest strojony oktawę niżej.

Wielkość liter i numery z dołu lub góry przy dźwiękach określają oktawę, w której znajduje się nuta. Do nieco szerszego rozeznania odsyłam tutaj.

Jeżeli nie masz możliwości pogrania na gitarze basowej i nie wiesz jeszcze, czy jest to dla Ciebie, to proponuje najpierw pograć na zwykłej gitarze, jeśli taką posiadasz. Oczywiście nie jest to konieczne, ale że należy do tej samej „rodziny” instrumentów, to szczerzę polecam tę opcję. Najlepiej pod nadzorem nauczyciela od basu, który nauczy Cię poprawnej techniki. Taki zabieg pozwoli Ci poznać trochę gryf i ogólne zasady gry na tego rodzaju instrumentach. Ma to szczególnie duże znaczenie na początku Twojej przygody, ponieważ pozwoli Ci szybciej nabrać ogólną sprawność, którą następnie będziesz mógł przenieść na gitarę basową. Mam tu na myśli rzeczy typu chwyt gryfu, ustawienie palców. Dodatkowo zobaczysz czy Cię to „kręci” i czy masz ochotę na dalszy rozwój w tym kierunku. Najlepiej jednak jak najszybciej przerzucić się na bas.

Polecam przed kupnem własnego sprzętu rozeznanie się czy przypadkiem nie masz możliwości pożyczenia/odkupienia starej gitary od jakiegoś znajomego, który grał parę lat temu i schował ją do piwnicy. Często taki sprzęt jest w całkiem dobrym stanie, a zawsze pozwoli to zredukować koszty do minimum.


2. Jaka jest rola basisty w zespole?

Mam wrażenie, że wiele ludzi wybierając ten instrument, nie jest do końca świadomych, jaką rolę odgrywa on zespole. Żeby to zrozumieć, warto rozpocząć od tego, czym jest sekcja rytmiczna. Zajmuje się ona tworzeniem rytmu poprzez wzmacnianie poszczególnych części taktu, nadaje tzw. „groove” utworom. Perkusja i gitara basowa są standardowo uznawane za trzon sekcji rytmicznej. Co prawda gitara, czy instrumenty klawiszowe również mogą pełnić funkcję instrumentu rytmicznego, ale są dla niej bardziej dodatkiem niż jej podstawą. Linie basowe opierają się często na perkusji, a w szczególności na bębnie basowym. Między innymi riffy, pasaże, pochody basowe są powtarzającymi się liniami basu w utworze. Jest to po prostu, to co najczęściej grane jest w muzyce rozrywkowej. Gitara basowa razem z perkusją tworzy podkład pod melodię dla reszty instrumentów lub wokalu.

Coraz częściej spotykanym zjawiskiem jest to, że bas wykorzystuje się jako instrument solowy — nie są obecnie rzadkością utwory napisane lub przenoszone na gitarę basową. Co więcej, coraz częstszym zjawiskiem w utworach staje się solo na basie.

W bardzo ciekawy sposób rola basisty w muzyce jest przedstawiona w filmiku poniżej. Jest tu to także nieco szerzej wyjaśnione. Autor objaśnia ciekawe zjawisko polegające na tym, jak wpływa to jaką nutę zagramy na gitarze basowej pod akord C-dur i jak zmienia ona jego charakter. Materiał jest w języku angielskim. Tu dowiesz się dlaczego warto znać ten język.


3. Od czego zacząć?

Na początku musisz zrozumieć, na czym polega granie na tym instrumencie. Na jakiej zasadzie wydobywają się z niego dźwięki i jak wydobyć te, które chcemy. Jak zapewne już wiesz, jest to instrument strunowy, szarpany, zatem dźwięki wydobywane są głównie poprzez uderzenie w struny kostką lub palcami.

Na sam początek musisz zrozumieć schemat dźwięków na gryfie. Jest to wiedza, która znacznie wpłynie na znajomość instrumentu i pozwoli przybliżyć Ci postrzeganie zależności pomiędzy dźwiękami. Całość przyda się również w świadomej improwizacji, budowaniu akordów i innych tego typu zagadnieniach. Opiszę, jak to wygląda na przykładzie standardowego 4-strunowego basu.

Schemat ten pokazuje gryf „od góry”. Mamy tutaj struny od najgrubszej do najcieńszej „EADG”. Rzymskie cyfry to progi. Kropki, które się tutaj znajdują, umieszczone są na 3., 5., 7., 9. i 12. progu, czyli tak jak w przypadku gryfu na gitarze.

Każdy próg podwyższa dźwięk struny o półtonu. Dla przykładu weźmy strunę E (rysunek powyżej): nie chwytając żadnego progu, zagrasz dźwięk E; chwytając na pierwszym progu, uzyskasz F; jeśli chwycisz drugi próg, będzie to F#/Gb itd. Najlepszą drogą, żeby zapamiętać schemat gryfu i nie pogubić się w tym wszystkim, to nauczyć się dźwięków z gamy C-dur, czyli tych dźwięków, które nie mają krzyżyków (#) i bemoli (b). Ułatwi nam to postrzeganie innych dźwięków na podstrunnicy — jeśli będziesz chciał zagrać dźwięk np. C#, to pamiętając, gdzie leży dźwięk C wystarczy pamiętać, aby zagrać nutę o próg wyżej (z czasem stanie się to dla Ciebie bardziej „automatyczne” i będziesz bez problemu odnajdywać właściwy dźwięk). Jeżeli przeanalizujemy dalej układ, to możemy dodatkowo zauważyć, że na 5. progu niższej struny dźwięk jest taki sam, jak na kolejnej pustej strunie — 5. próg na strunie E to dźwięk A, 5. na A to D itd. Schemat kończy się na 12. progu z tego względu, że od tego miejsca wszystko zaczyna się powtarzać od początku, tzn. 12. próg na strunie E to po prostu E, 13. to F itd.

Uwaga: w Polsce przyjęło się, że inaczej zapisujemy dźwięki H i B. H(polskie oznaczenie) to na rysunku B(ogólnie przyjęte), a dźwięk B(w polskiej notacji) to Bb.

Wrzuciłem tutaj zdjęcie, jak wygląda to na instrumentach klawiszowych. Schemat dźwięków jest znacznie łatwiejszy do zapamiętania, bo przez całą klawiaturę powtarza się w kółko. Wystarczy nauczyć się struktury dźwięków, najlepiej od C do C. Wtedy we wszystkich oktawach będziemy wiedzieć, gdzie każdy dźwięk się znajduje, bo układ pozostanie wszędzie taki sam. Na gitarze jest to trudniejsze, ale ma to swoje inne zalety. Na przykład ucząc się fragmentu bądź całego utworu i chcąc go przenieść np. o półtonu wyżej, na gitarze wystarczy przesunąć po prostu pozycję ręki o 1 próg wyżej. Układ palców zostanie nienaruszony. Na klawiaturze fortepianowej jest to trudniejsze, bo każda zmiana tonacji burzy układ palców. Taka zmiana tonacji nazywa się fachowo transpozycją.

Jan Pieczonka
Basista w Pepper Gas. Udzielał się także w innych projektach oraz orkiestrze. Przygodę z muzyką rozpoczął w 2008 roku. Gra też na gitarze i od niedawna na fortepianie. Student 3 roku Edukacji Artystycznej w zakresie sztuki muzycznej na Uniwersytecie Śląskim w Cieszynie.

Komentarze (4) “Gitara basowa – 3 rzeczy, które początkujący basista musi o niej wiedzieć

    1. Bardzo się cieszę, że się podoba 🙂 Dla szerszego zapoznania się z tematem zachęcam do poczytania pozostałych wpisów związanych z gitarą basową. Niedługo pojawi się kolejny artykuł z lekcjami basowymi w internecie!

  1. Bardzo przydatny poradnik. Zamówiłem gitarę w sklepie megascena.pl i jak tylko przyjdzie zaczynam ćwiczyć. Do własnego zespołu droga daleka, ale jeszcze w szkole średniej myśleliśmy o tym z kolegami. Kto wie, może kiedyś uda się zrealizować to marzenie.

    1. Dzięki za feedback i życzę powodzenia w przygodzie z instrumentem 🙂
      A jeśli chodzi o zespół, to warto od początku zacząć coś próbować i zobaczyć jak wygląda współpraca z zespołem. Najlepiej pograć coś prostego, choćby cover Seven Nation Army (lub inne łatwe numery, które każdy zna) 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.